Pamiętam psa, który z dnia na dzień zaczął warczeć i kłapać zębami na swoją opiekunkę, gdy ta próbowała pogłaskać go po głowie. „On się zmienił, stał się agresywny” mówiła roztrzęsiona. „Nigdy taki nie był, zawsze kochał przytulanie”. W przypadku nagłej zmiany w zachowaniu psa jedną z pierwszych opcji, jakie bierzemy pod uwagę są problemy ze zdrowiem.

Zanim rozłożyłam na czynniki pierwsze ich codzienną rutynę i zaproponowałam jakiekolwiek ćwiczenia, poprosiłam o pilną wizytę w gabinecie weterynaryjnym. Przeczucie mnie nie myliło. Badanie wykazało, że pies cierpiał na bolesne zapalenie ucha. Ból sprawiał, że każdy dotyk w okolicy głowy był dla niego torturą. Warczenie nie było problemem wychowawczym, było rozpaczliwym komunikatem: „Boli mnie, nie dotykaj!”. Po wyleczeniu infekcji problem agresji zniknął jak ręką odjął. Nie zawsze problem z zachowaniem ma podłoże behawioralne. Czasem potrzebna jest pomoc lekarza weterynarii.

To jedna z wielu historii w mojej praktyce behawiorysty w Lublinie. Przypominają mi podstawową zasadę: to, co z pozoru wygląda na zaburzenie behawioralne, często ma swoje źródło w chorującym ciele.

„Czy na pewno go nie boli?”. Kiedy behawiorysta nie pomaga bez badań

Behawiorysta psów nie zastąpi lekarza weterynarii. Jednak w przypadku dziwnych i nagłych zmian zachowań, zawsze odsyłam psa na badania. Dlaczego to takie ważne? Organizm psa to naczynia połączone. Jeśli terapia behawioralna psa nie przynosi efektów lub gdy zmiana zachowania pojawia się nagle, musimy w pierwszej kolejności wykluczyć podłoże medyczne.

Ból, dyskomfort i przewlekły stan zapalny potrafią zmienić najłagodniejszego czworonoga w psa reaktywnego lub agresywnego. Choroby zwyrodnieniowe stawów, ukryte problemy z zębami, zapalenie układu moczowego czy zaburzenia hormonalne (np. niedoczynność tarczycy) bezpośrednio wpływają na poziom neuroprzekaźników w mózgu. Niedoczynność tarczycy potrafi wywołać u psa stany skrajnej lękliwości, apatii lub, wręcz przeciwnie, nagłej nadpobudliwości.

Z mojej praktyki: Niedawno trafił do mnie pies, którego właściciele skarżyli się, że zwierzak uparcie kładzie się na środku chodnika podczas spacerów i odmawia dalszego marszu. Po głębszej diagnostyce okazało się, że pies cierpi na silne zwyrodnienie kręgosłupa. Kładzenie się było jedynym dostępnym dla niego sposobem na chwilowe złagodzenie bólu. Żaden, nawet najlepszy trening posłuszeństwa by tu nie pomógł. Psu potrzebny był lekarz weterynarii.

Leki przeciwlękowe dla psa. Kiedy farmakoterapia staje się koniecznością?

Są w pracy zoopsychologa przypadki tak trudne i głębokie, że sama modyfikacja zachowania (czyli nasze działania behawioralne) nie jest w stanie zadziałać. Wyobraź sobie psa w stanie tak głębokiej traumy lub paniki, że jego mózg całkowicie odcina logiczne myślenie i możliwość nauki. Wtedy potrzebna jest medyczna interwencja, czyli farmakoterapia.

Wskazaniem do wprowadzenia leków są najczęściej:

• Silny lęk separacyjny: Gdy pies pod nieobecność opiekuna wpada w amok, demoluje ściany, wyje godzinami lub rani sobie łapy, próbując przegryźć drzwi. W wielu przypadkach dopiero wprowadzenie leków umożliwia pracę nad zmianą zachowania.
• Zaburzenia obsesyjno-kompulsywne (OCD): Np. uporczywe gonienie własnego ogona, łapanie niewidzialnych much czy wylizywanie łap aż do krwi i ran. Same leki nie są magicznym rozwiązaniem, ale w połączeniu z terapią behawioralną, wprowadzeniu zmian w środowisku i nawykach- mogą świetnie działać.
• Głębokie fobie dźwiękowe: Paniczny lęk przed burzą czy fajerwerkami, który paraliżuje zwierzę na wiele dni. Praca z fobiami dźwiękowymi jest bardzo trudna, wprowadzenie leków często jest konieczne.

Co musisz wiedzieć o farmakoterapii psów?

1. Behawiorysta nie przepisuje leków: Nie mam do tego uprawnień. Dobór odpowiednich substancji to wyłączna rola lekarza weterynarii. W trudnych przypadkach zawsze kieruję klientów do sprawdzonych specjalistów. Lekarz weterynarii przejmuje medyczną część terapii.
2. Leki nie są „rozwiązaniem problemu”: Farmakoterapia nie wyleczy psa ze złych nawyków. Leki przeciwlękowe dla psa mają za zadanie wyłącznie obniżyć poziom hormonów stresu (kortyzolu i adrenaliny) do takiego pułapu, w którym pies w ogóle będzie w stanie przyjąć smakołyk i zacząć uczyć się nowych, pożądanych zachowań. Farmakoterapia bez równoległego treningu behawioralnego nie ma sensu. Lek to nie magiczna pigułka. Wciąż konieczna jest praca behawioralna z psem.
3. Czas działania i mity: Leki te nie działają jak natychmiastowy „włącznik spania”. Organizm psa potrzebuje często od kilku do kilkunastu tygodni, aby substancja osiągnęła stałe stężenie w surowicy krwi. Wielu opiekunów wpisuje w wyszukiwarki hasła: leki psychotropowe dla psa skutki uboczne, bojąc się, że lek „otumani” ich przyjaciela. Nowoczesna medycyna weterynaryjna dobiera środki tak, by pies zachował pełną świadomość i energię, a jedynie pozbył się paraliżującego lęku.

Współpraca behawiorysty psów z lekarzem weterynarii

Czasem współpraca behawiorysty psów z lekarzem weterynarii jest niezbędna, żeby osiągnąć pożądany efekt. Na szczęście takich przypadków nie mam zbyt wielu. Różnica między behawiorystą a lekarzem weterynarii specjalizującym się w medycinie behawioralnej jest taka, jak między psychologiem a psychiatrą. Działają oni wspólnie. Lekarz weterynarii przepisuje leki, dba o odpowiednie dawki i eliminowanie niepożądanych skutków ubocznych. Behawiorysta pracuje nad zmianą zachowań i wprowadzaniu nowych nawyków. Bywa, że dopiero pod wpływem leków pies reaguje na próby modyfikacji zachowań.

Warto wiedzieć, że weterynaria behawioralna jest niezwykle szeroką dziedziną i nie każdy lekarz weterynarii pierwszego kontaktu musi specjalizować się w psychofarmakologii. W skomplikowanych sytuacjach warto szukać wsparcia u kogoś, dla kogo medycyna behawioralna to główna ścieżka zawodowa. Taki specjalista:

• Doskonale łączy wiedzę o chorobach wewnętrznych z neurobiologią zachowania.
• Wie, jak bezpiecznie łączyć leki i minimalizować ryzyko obciążenia wątroby czy nerek.
• Ściśle współpracuje z behawiorystą prowadzącym psa tworząc zgrany zespół, wymieniający się spostrzeżeniami.

Najlepsze, najtrwalsze i najszybsze efekty osiągamy wtedy, gdy stajemy do pracy jako zgrany zespół: Ty, behawiorysta oraz lekarz weterynarii.

• Ty jesteś najważniejszym obserwatorem. Znasz swojego psa najlepiej, widzisz mikrozmiany w jego zachowaniu i sumiennie wdrażasz codzienne ćwiczenia.
• Behawiorysta (zoopsycholog) analizuje mechanizmy zachowań, tłumaczy psie emocje i daje Ci precyzyjne narzędzia treningowe.
• Weterynarz dba o zaplecze biologiczne – leczy ból, reguluje hormony i w razie potrzeby wspiera układ nerwowy farmakoterapią.

Kiedy udać się do behawiorysty, a kiedy do lekarza weterynarii

Jeśli Twój pies nagle, z dnia na dzień drastycznie zmienił swoje zachowanie kierunek jest jeden. Najpierw gabinet weterynaryjny i rzetelne badania, a dopiero potem konsultacja behawioralna. To oszczędzi Waszemu psu cierpienia, a Wam obojgu niepotrzebnej frustracji.

Sięgnięcie po pomoc medyczną czy leki wspierające terapię nie jest dowodem na to, że zawiodłeś jako opiekun. Wręcz przeciwnie. To wyraz najwyższej dojrzałości, empatii i odpowiedzialności za żywą istotę, która sama nie poprosi o pomoc. A jeśli Twój obecny lekarz bagatelizuje stany lękowe psa słowami „on już tak ma” lub „wymyśla pani” pamiętaj, że w Lublinie masz prawo szukać specjalisty, który podejdzie do dobrostanu Twojego przyjaciela z pełnym szacunkiem i naukową rzetelnością.